OPMEER, 6 mei 2026 – Het Rijk wordt bevoegd gezag voor het eerste project met een Small Modular Reactor, een kleine modulaire kernreactor. Dat schrijft staatssecretaris Jo-Annes de Bat van Klimaat en Groene Groei in antwoord op vragen van de BBB-fractie in de Eerste Kamer. De vragen gingen over de voortgang van het landelijke SMR-programma en specifiek over een mogelijk project in Opmeer.
De vaste commissie voor Economische Zaken, Klimaat en Groene Groei voerde nader schriftelijk overleg met de staatssecretaris en de minister over het versnellen van het Programma Small Modular Reactors. BBB wilde onder meer weten hoe het kabinet omgaat met ruimtebeslag, datacenters, netcongestie en lokale besluitvorming.
Ruimteclaim hangt af van type reactor
Een belangrijk punt in het overleg is de ruimte die een SMR nodig heeft. Volgens eerdere stukken kan een grote SMR 10 tot 15 hectare nodig hebben voor de installatie en nog eens 20 tot 30 hectare voor het tijdelijke bouwterrein.
BBB wees erop dat de gemeente Opmeer de ruimteclaim juist als relatief beperkt ziet. Ook vroeg de fractie hoe die grote ruimtebehoefte zich verhoudt tot het gebruik van reactoren op schepen.
De staatssecretaris antwoordt dat de genoemde ruimteclaim is gebaseerd op onderzoek naar middelgrote en grote SMR’s. Voor middelgrote SMR’s van 50 tot 250 megawatt elektrisch gaat het om 3 tot 10 hectare voor de installatie en 6 tot 20 hectare voor het bouwterrein. Kleinere SMR’s en microreactoren zijn niet meegenomen in het onderzoek, omdat die vooral bedoeld zijn voor afgezonderde locaties en volgens het kabinet binnen dat onderzoek geen betekenisvolle bijdrage leveren.
Datacenters niet verplicht tot eigen stroomvoorziening
BBB vroeg ook waarom vergunningen voor AI-fabrieken en datacenters niet worden gekoppeld aan een verplichting tot eigen stroomvoorziening, bijvoorbeeld via een SMR. De fractie wijst daarbij op de grote stroomvraag, netcongestie en de ruimtelijke gevolgen voor gebieden zoals Hollands Kroon.
Volgens De Bat ligt die bevoegdheid niet bij het Rijk. Gemeenten zijn bevoegd gezag voor datacenters en bepalen aan welke eisen vestiging moet voldoen. Bescherming van de lokale leefomgeving moet volgens het kabinet worden beoordeeld bij de vergunningaanvraag. Daarbij gelden onder meer de Omgevingswet en het Besluit kwaliteit leefomgeving.
Het kabinet wil locaties voor datacenters en SMR’s daarom niet op voorhand aan elkaar koppelen. De ontwikkeling van datacenters gaat volgens eerdere kabinetsinformatie sneller dan de bouw van SMR’s.
Rijk wil onzekerheid beperken
Bij SMR’s ziet het kabinet onzekerheid als een belangrijke vertragende factor. Daarom neemt het Rijk bij het eerste SMR-project de regie. Dat geldt ongeacht het vermogen of het ruimtelijke beslag van het project.
Volgens de staatssecretaris moet uit het eerste project duidelijk worden waar knelpunten en risico’s zitten. Die lessen kunnen worden gebruikt om volgende projecten sneller en beter te laten verlopen. Afhankelijk van de opgedane ervaringen wordt daarna bepaald of het Rijk of de provincie bevoegd gezag wordt bij volgende SMR-projecten.
Het kabinet noemt daarbij het principe ‘decentraal, tenzij’. Daarmee wil het de kracht van de regio benutten, maar tegelijk landelijke regie houden over ontwikkelingen met grensoverschrijdende gevolgen, zoals mogelijke evacuatiegebieden.
Opmeer blijft onderwerp van landelijke discussie
De beantwoording maakt duidelijk dat Opmeer nadrukkelijk in beeld is binnen de landelijke discussie over kleine kernreactoren, datacenters en energievoorziening. Tegelijk zijn nog veel zaken onzeker. Het gaat onder meer om het type reactor, het benodigde ruimtebeslag, de relatie met datacenters en de verdeling van verantwoordelijkheden tussen Rijk, provincie en gemeente.
Voor lokale projecten kan de keuze van het kabinet gevolgen hebben. Gemeenten houden zeggenschap over datacenters, maar bij het eerste SMR-project neemt het Rijk de leiding. Daarmee wil het kabinet vertraging beperken en ervaring opdoen voor mogelijke volgende projecten.
Ontdek meer van Westfriesland Praat
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
Los van de reden van de vragen door de BBB is het antwoord niet spectulair. Het was deel al bekend. Dat het rijk en anders de provincie het bevoegd gezag wordt als er vergunningen moeten komen.
Wat interessanter is, wat er niet staat, is ook niet gevraagd, dat het rijk er vooralsnog geen euro aan zal besteden De “markt” moet het financieren. De tweede vraag: wat zijn verplichtingen op het gebied van E-productie van de datacenters? Met name nu er congestie etc is. Het antwoord luidt dat deze sluppers niet tot zelfvoorziening
gedwongen kunnen worden door bij hun bedrijf een voorziening voor Warmte-Kracht-Koppeling te bouwen.
Vooralsnog te voeden met gas. Enigszins begrijpelijk want waar moet men heen met de warmte. Toch heb ik wel enige aarzeling met de stelling. Het is niet ongebruikelijk dat grote E-sluppers hun eigen WKK bouwen. Kennelijk is dat voor de datacneters niet rendabel. Is de E-energie voor hun te goedkoop? Die vraag komt ook bij mij op omdat ik, naar mijn weten niets hoef te betallen voor dat hele kleine ietsiepietsie deelte van de cloud dat ik (geloof ik) in neem.
DE SMR kwestie krijgt zeker nog een vervolg. Wat vinden we daarvan?