MEDEMBLIK, 26 mei 2026 – Het ziekteverzuim bij Nederlandse gemeenten is geen droog percentage meer in een jaarverslag. Het is een waarschuwingslampje dat steeds feller gaat branden. Volgens A&O fonds Gemeenten is het verzuim in 2025 gestegen naar 7,1 procent, het hoogste niveau in ruim twintig jaar. Tegelijk had 73 procent van de gemeenten te maken met personeelstekorten.
Dat cijfer zegt meer dan alleen dat ambtenaren ziek thuis zitten. Het zegt iets over een overheid die zichzelf heeft volgehangen met regels, programma’s, participatietrajecten, overlegtafels en verantwoordingsformats. De gemeenteambtenaar die ooit overzichtelijk beleid uitvoerde, is steeds vaker loketmedewerker, crisismanager, dossierbewaker, participatiebegeleider en klachtenvanger tegelijk.
Werkdruk komt niet uit de lucht vallen
De oorzaken zijn bekend. Hogere werkdruk. Te weinig mensen. Meer agressie aan de balie. Complexere inwonersvragen. Bergen administratie. Daarbovenop komt een politiek die sneller wil leveren, maar zelden eenvoudiger durft te sturen.
Wie bij een gemeente werkt, krijgt vaak twee boodschappen tegelijk. De dienstverlening moet menselijker, sneller en persoonlijker. Tegelijk moet elk besluit juridisch dichtgetimmerd, financieel verantwoord, beleidsmatig afgestemd en bestuurlijk uitlegbaar zijn. Dat wringt.
A&O fonds Gemeenten meldde eerder al dat het ziekteverzuim in 2024 steeg naar 6,7 procent, tegen 6,5 procent in 2023. In 2025 liep dat dus verder op. Vooral langdurig verzuim blijft een probleem. Werkdruk en stress worden daarbij nadrukkelijk als belangrijke oorzaken genoemd.
Minder vergaderen, meer helpen
Toch mag ook een ongemakkelijke vraag worden gesteld: waarom zijn sommige gemeentelijke processen zo log geworden? Waarom moet voor relatief eenvoudige besluiten een stoet aan interne overleggen, memo’s, afstemmingsmomenten en parafen worden georganiseerd?
Niet elke ambtenaar heeft meer collega’s nodig. Soms is vooral minder ruis nodig. Minder vergaderen. Minder projecttaal. Minder rapporten die in een la verdwijnen. Meer ondersteuning op de werkvloer. Meer mandaat voor mensen die het werk doen. Meer vertrouwen in vakmanschap.
Een gemeente die haar medewerkers gezond wil houden, moet niet alleen fruitmanden, vitaliteitsprogramma’s en workshops aanbieden. Die moet vooral kijken naar de dagelijkse werkpraktijk. Waar loopt het vast? Welke regels voegen niets toe? Welke overlegstructuren kosten meer energie dan ze opleveren?
Medemblik kiest kwetsbare route
In Medemblik krijgt deze landelijke ontwikkeling een lokale lading. De nieuwe coalitie van Hart voor Medemblik, VVD Medemblik en GemeenteBelangen Medemblik wil inzetten op interne efficiëntie, minder externe inhuur en minder onderzoeksrapporten. De coalitie presenteerde het akkoord voor de periode 2026-2030 onder de titel “Dichtbij, duidelijk en daadkrachtig”.
Dat klinkt bestuurlijk aantrekkelijk. Minder inhuur en minder rapporten kunnen inderdaad helpen als de organisatie daardoor eenvoudiger gaat werken. Maar het wordt riskant wanneer het aantal ambtenaren door natuurlijk verloop wordt verkleind zonder dat taken, regels en ambities even hard worden teruggebracht.
Dan verschuift de rekening naar de mensen die blijven. Zij krijgen dezelfde inwoners, dezelfde dossiers, dezelfde politieke vragen en dezelfde wettelijke taken, maar met minder handen aan het bureau. Efficiëntie wordt dan geen oplossing, maar een ander woord voor verdichting van werkdruk.
Signaal serieus nemen
De nieuwe coalitie in Medemblik kan alleen slagen als zij niet begint bij minder mensen, maar bij minder onnodig werk. Eerst schrappen in overbodige procedures. Eerst stoppen met bestuurlijke drukte. Eerst bepalen welke taken echt noodzakelijk zijn. Pas daarna kan worden gesproken over een kleinere organisatie.
Stijgend verzuim is geen teken van zwakte onder ambtenaren. Het is een signaal dat het systeem kraakt. Gemeenten die dat negeren, betalen later dubbel: met zieke medewerkers, langere wachttijden, slechtere dienstverlening en groeiend wantrouwen bij inwoners.
Een slankere overheid kan zinvol zijn. Een uitgeputte overheid is dat nooit.
Henk Prins
Ik schrijf mijn columns op persoonlijke titel
Meer van mij op hbpmedia.nl
Ontdek meer van Westfriesland Praat
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
