Column: Waarom meer jongeren in de bijstand belanden

WEST-FRIESLAND, 28 november 2025 – De Nederlandse arbeidsmarkt staat voor een paradox: bedrijven kampen met forse personeelstekorten, óók in sectoren waar geen hoge opleidingseisen gelden, terwijl tegelijkertijd het aantal jongeren in de bijstand blijft stijgen. Gemeenten signaleren dat steeds meer jongeren tussen de 18 en 27 jaar zonder werk thuis komen te zitten, ondanks dat vacatures in de horeca, logistiek, zorg en techniek nauwelijks zijn te vullen. Hoe kan deze mismatch ontstaan? Een analyse van oorzaken én oplossingen.

Aantal jongeren met bijstand blijft stijgen

Zowel het aantal mensen tot 27 jaar als het aantal 27- tot 45-jarigen met algemene bijstand is in het derde kwartaal van 2025 hoger dan in hetzelfde kwartaal een jaar eerder. Het aantal jongeren met bijstand steeg met 5,5 procent (tot 41 duizend), het aantal bijstandsontvangers onder 27- tot 45-jarigen steeg met 1,4 procent (tot 138 duizend). Het aantal mensen tussen de 45 jaar en de AOW-leeftijd met een bijstandsuitkering blijft stabiel op 228 duizend. Dit was in vorige kwartalen vergelijkbaar.

Meer jongeren met Nederlandse en met niet-Europese herkomst stromen de bijstand in

Het aantal jongeren dat de algemene bijstand instroomt lag in het tweede kwartaal van dit jaar op 6,1 duizend, 21,0 procent hoger dan in hetzelfde kwartaal van 2019. Er stroomden 2,4 duizend jongeren met een Nederlandse herkomst de bijstand in, 7,1 procent meer dan in 2019. Er stroomden 3,3 duizend jongeren met een niet-Europese herkomst in, 35,4 procent meer. Er kwam een klein aantal jongeren met een Europese herkomst (exclusief Nederland) de bijstand in.

Psychische druk en gezondheidsproblemen

Een van de belangrijkste factoren is de groei van mentale problemen onder jongeren. Burn-outklachten, prestatiedruk, financiële stress en onzekerheid over de toekomst zorgen ervoor dat een deel van de jongeren niet in staat is om stabiel te werken. Gemeenten geven aan dat een aanzienlijk percentage van de jongeren dat een bijstandsuitkering aanvraagt al kampt met psychische klachten, waardoor zij niet direct inzetbaar zijn op de arbeidsmarkt.

Gebrek aan basisvaardigheden

Werkgevers waarschuwen dat sommige jongeren moeite hebben met basisvaardigheden zoals communicatie, discipline, op tijd komen en samenwerken. Een deel heeft beperkte taalvaardigheid of voldoet niet aan de minimale werkhouding die bedrijven vragen. Dit zorgt voor frictie, zeker in sectoren met hoge werkdruk. Jongeren vallen daardoor vaker uit in de eerste maanden van een dienstverband en komen opnieuw in de bijstand terecht.

Lees ook: Bijstandsuitkering? Dan verplicht taalcursus doen ander gekort

Structurele mismatches in opleiding en beroep

Hoewel er een tekort is aan lager gekwalificeerd personeel, sluit de opleiding of ervaring van jongeren vaak niet aan op wat bedrijven zoeken. Jongeren die bijvoorbeeld een administratieve of creatieve opleiding volgen, vinden moeilijker werk in hun vakgebied, terwijl vacatures in techniek, zorg en logistiek blijven openstaan. De overstap naar een ander vakgebied voelt voor veel jongeren te groot of te onzeker.

Complexiteit van de systemen

De bijstand kent strenge regels en verplichtingen. Jongeren ervaren het systeem als ingewikkeld, bureaucratisch en weinig motiverend. Ook komt het voor dat jongeren stoppen met werken door foutieve informatie, financiële terugvorderingen of het verlies van toeslagen, waardoor werk minder lonend voelt.

Lees ook: West-Friesland telt in 2026 bijna 2400 inwoners met een bijstandsuitkering

Intensieve begeleiding en mentale ondersteuning

Gemeenten kunnen inzetten op persoonlijke begeleiding, laagdrempelige GGZ-hulp en trajecten die gericht zijn op herstel van ritme en zelfvertrouwen. Jongeren die mentaal stabieler zijn, stromen sneller door naar werk.

Praktisch leren op de werkvloer

Werkgevers en scholen kunnen beter samenwerken in ‘learning on the job’-projecten. Jongeren leren direct in een bedrijf, krijgen zicht op doorgroeimogelijkheden en ervaren succes. Dit voorkomt uitval.

Financiële prikkels eenvoudiger maken

Een stabieler systeem waarbij werken altijd loont, voorkomt dat jongeren terugschrikken voor banen door financiële onzekerheid.

Lees ook: Medemblik maakt vaart met huisvesten 300 arbeidsmigranten Appelschenkbos Wognum

Sectorgerichte instroomprogramma’s

Met korte trainingen, betaalde leer-werkplekken en duidelijk toekomstperspectief kunnen jongeren makkelijker overstappen naar sectoren met structurele tekorten, zoals techniek en zorg.

Steeds meer jongeren in de bijstand is geen onvermijdelijk gegeven. Met gerichte begeleiding, realistische verwachtingen en betere aansluiting tussen school en werk is de arbeidsmarkt voor velen weer binnen handbereik.

Henk Prins
Ik schrijf mijn columns op persoonlijke titel
Meer over mij op: hbpmedia.nl