Column: Jongeren op fatbikes en de giftige hype van spuugincidenten

Er is een nieuwe, ziekmakende hype onder sommige jongeren: vrouwen in het gezicht spugen terwijl ze op een fatbike voorbij razen. Ik zie het steeds vaker in politierapporten, krantenkoppen en online filmpjes waarin daders zichzelf trots filmen alsof ze een heldendaad verrichten. Maar dit is geen stoer gedrag. Het is vernederend, strafbaar en verwoestend – zowel voor het slachtoffer als voor de toekomst van de dader.

Ik werk in de rechtspraak, en elke keer als ik een zaak zie waarin een jongen van zestien of zeventien wordt vervolgd omdat hij een vrouw in haar gezicht spuugde, voel ik die wrange mengeling van schaamte en frustratie. Schaamte, omdat we kennelijk een generatie hebben die denkt dat dit grappig is. Frustratie, omdat de gevolgen vaak niet worden beseft.

Wat zegt de wet?

In Nederland is in iemands gezicht spugen geen “grapje”, maar een vorm van mishandeling. Juridisch valt het onder artikel 300 van het Wetboek van Strafrecht: mishandeling die lichamelijk letsel of pijn veroorzaakt. En ja, spugen – zeker in iemands gezicht – kan daaronder vallen, ook zonder dat er zichtbaar letsel is. De rechter kijkt namelijk niet alleen naar fysieke schade, maar ook naar de vernedering, angst en walging die het slachtoffer ervaart.

Daarnaast kan het spugen in het gezicht van een vrouw als aanranding of belediging worden aangemerkt, afhankelijk van de omstandigheden. Wordt het gedaan met seksuele bedoelingen of op een manier die duidelijk gericht is op vernedering, dan kan de rechter het zwaarder aanrekenen. In tijden van pandemieën of ziektes, zoals corona, kan zelfs poging tot zware mishandeling worden overwogen, zeker als de dader zegt ziek te zijn.

De strafmaat

De straf voor mishandeling kan oplopen tot drie jaar gevangenisstraf of een boete van de vierde categorie (dat is meer dan 22.000 euro). In de praktijk krijgen jongeren zelden gevangenisstraf, maar dat betekent niet dat ze er zonder gevolgen vanaf komen.

Bij minderjarigen (tussen de 12 en 18 jaar) geldt het jeugdstrafrecht. De rechter kan dan kiezen voor een werkstraf, taakstraf of jeugddetentie. Vaak wordt ook verplichte begeleiding of een gedragsinterventie opgelegd. Vanaf 18 jaar geldt het volwassen strafrecht, en dan wordt de straf een stuk zwaarder beoordeeld. Een 19-jarige die een vrouw in het gezicht spuugt en dat filmt voor social media, kan zomaar een celstraf van enkele weken krijgen, vooral als er sprake is van herhaling of groepsgedrag.

En vergeet niet: het slachtoffer kan ook civiele schadevergoeding eisen – voor psychische schade, aantasting van eer of zelfs schoonmaakkosten. Een ogenschijnlijk “klein geintje” kan dus duizenden euro’s kosten en een strafblad opleveren dat jarenlang een stempel op iemands leven drukt.

Wat deze trend zo zorgwekkend maakt, is niet alleen de daad zelf, maar de manier waarop het gedeeld en verheerlijkt wordt. De daders filmen hun slachtoffer, vaak zonder toestemming, en plaatsen het filmpje online. Daarmee maken ze zich bovendien schuldig aan schending van de privacy en in sommige gevallen zelfs aan belediging of verspreiding van strafbare inhoud. Als de beelden viraal gaan, is de vernedering compleet.

Ik vraag me af waar het respect gebleven is. De fatbike is een prachtig vervoermiddel, maar hij lijkt voor sommigen een vrijbrief te zijn geworden voor asociaal gedrag. De snelheid, het lawaai, het gemak waarmee je wegscheurt — het schept een gevoel van onaantastbaarheid. Totdat de politie aan de deur staat.

Ik zie in deze trend een symptoom van iets groters: het verdwijnen van grenzen. Jongeren lijken niet meer te beseffen wat de juridische én morele gevolgen zijn van hun daden. Daarom zou ik pleiten voor meer voorlichting op scholen, niet alleen over verkeersveiligheid, maar ook over respect en strafbaarheid. Want het idee dat spugen slechts “een grapje” is, verdwijnt pas als jongeren weten wat de juridische realiteit is: het is mishandeling, en het blijft aan je kleven.

Misschien is het goed als we daar allemaal even over nadenken. De fatbike mag dan elektrisch zijn, maar fatsoen is dat niet — dat moet nog altijd uit jezelf komen.

Henk Prins