Column: “Boetes, Blauw en Betutteling – het onbegrip over onze verkeersboetes”

Er is iets geks aan de hand in Nederland. We leven in een land waar mensen klagen over dure boodschappen, stijgende huren en torenhoge energierekeningen — maar pas echt kwaad worden als ze een boete van 440 euro krijgen omdat ze met hun telefoon aan het oor achter het stuur zaten. Ineens is niet de overtreder, maar de overheid de grote boosdoener. “Belachelijk! Pure geldklopperij!” hoor je dan. Alsof bellen tijdens het rijden geen enkel risico oplevert en de politie op jacht is naar goedwillende burgers die toevallig even een berichtje wilden sturen.

Toch is het sentiment begrijpelijk. De bedragen zijn niet mals. Parkeer je op een gehandicaptenparkeerplaats zonder vergunning, dan mag je 500 euro aftikken — en vanaf 2026 wordt dat 540 euro. Rijd je door rood? 300 euro. Niet handsfree bellen: 440 euro. En wie zonder geldig rijbewijs de weg op gaat, betaalt volgend jaar een boete van maar liefst 460 euro. Het is een waslijst aan bedragen waarbij de gemiddelde Nederlander even moet slikken.

Maar de discussie gaat zelden over het waarom van die boetes. Niemand praat over de rolstoelgebruiker die zijn plek niet kan bereiken omdat iemand “maar even snel” stond te parkeren. Niemand benoemt de statistieken van verkeersdoden door afleiding achter het stuur. En bijna niemand realiseert zich dat te hard rijden — hoe klein het verschil ook lijkt — jaarlijks tientallen levens kost. Nee, het gesprek gaat over het onrecht dat men zichzelf voelt aangedaan.

Dat slachtofferschap is opvallend. Zodra de envelop van het CJIB op de mat valt, veranderen volwassen mensen in verontwaardigde slachtoffers van een kil systeem. “Ik reed maar 7 kilometer te hard!” of “Ik stond er maar vijf minuten!” De toon verraadt iets diepers: we zien verkeersregels niet langer als collectieve afspraken om elkaar te beschermen, maar als bureaucratische hindernissen die vooral dienen om de staatskas te spekken.

Toch is dat beeld te kort door de bocht. De inkomsten uit verkeersboetes vloeien weliswaar in de schatkist, maar het idee dat boetes ‘inkomstenbeleid’ zijn, is te simpel. Ze zijn bedoeld als afschrikmiddel — en eerlijk is eerlijk: als niemand de regels zou overtreden, zou de overheid er juist geen cent aan verdienen.

Vanaf 2026 worden sommige boetes overigens nóg strenger. Zo gaat de boete voor rijden zonder gordel omhoog naar 190 euro, voor het negeren van een geslotenverklaring naar 140 euro, en wie zijn voertuig laat staan met draaiende motor betaalt straks 120 euro. Dat zijn bedragen die bedoeld zijn om gedrag te veranderen, niet om burgers te pesten.

Het is makkelijk om cynisch te zijn over “de overheid die weer even pakt”, maar de realiteit is dat verkeersveiligheid niet gratis is. Nederland behoort tot de veiligste landen ter wereld wat verkeer betreft — en dat is niet omdat we zo’n heilige bestuurders zijn. Het is omdat er wordt gehandhaafd. Streng.

Wat wel wringt, is de onevenredige impact van die boetes. Voor iemand met een modaal inkomen is 440 euro pijnlijk, maar te overzien. Voor iemand met een bijstandsuitkering is het een ramp. Daar zit een terechte maatschappelijke discussie. Als je wil dat mensen leren van hun fout, moet de straf proportioneel zijn, niet verwoestend. Het zou de overheid sieren om, net als in sommige Scandinavische landen, te experimenteren met inkomensafhankelijke boetes. Daar betaalt een miljonair meer voor dezelfde overtreding dan iemand met een minimumloon — eerlijker kan haast niet.

Toch blijft de kern overeind: wie zich aan de regels houdt, krijgt geen boete. Simpel. En wie betrapt wordt, kan zich beter afvragen wat er misging dan waarom de boete zo hoog is. Want zolang we onze eigen verantwoordelijkheid verwarren met slachtofferschap, zullen de bedragen blijven stijgen — niet omdat de overheid dat wil, maar omdat we het zelf uitlokken.

Dus de volgende keer dat iemand moppert over die “belachelijke” boete, stel dan één simpele vraag: wat was het alternatief geweest? Een appje sturen, even snel parkeren op die blauwe plek of nog gauw door oranje? Misschien is de echte geldklopperij niet die van de overheid, maar van ons eigen gemakzuchtige geweten.

Henk Prins

Lees mijn andere columns op hbpmedia.nl