Zaadveredelaars uit Enkhuizen op Russische beurzen ondanks sancties

ENKHUIZEN, 21 november 2025 – Nederlandse handelaren in landbouwzaden en bouwers van tuinbouwkassen zijn nog actief in Rusland. Dat blijkt uit onderzoek van NRC — en uit Russische bronnen zoals de krant Коммерсантъ (Kommersant). Terwijl er al negentien sanctiepakketten van de Europese Unie zijn ingevoerd, werken Nederlandse agro-bedrijven nog steeds via stands op landbouwbeurzen in Rusland.

Deze week vindt in de zuidwestelijke Russische landbouwregio Krasnodar — hoofdstad van de Russische agrarische sector — de jaarlijkse beurs YugAgro plaats. Binnen is de rode loper uitgerold voor zo’n twintigduizend bezoekers. Buiten schitteren tientallen trekkers, maaidorsers en veldhakselaars in de herfstzon. Nederlandse bedrijven tonen er de nieuwste technieken, zaden en kassenbouwmodules — zo blijkt uit zowel NRC als de Russische berichtgeving.

Uit het NRC-onderzoek blijkt dat tien Nederlandse agrobedrijven de afgelopen twee jaar zelfstandig met stands aanwezig waren op vijf verschillende landbouwbeurzen in Rusland. Acht daarvan zijn deze week actief op YugAgro. Het gaat onder meer om Nederlandse zadenbedrijven zoals Bejo Zaden, Enza Zaden, Rijk Zwaan en de internationale groep Syngenta; kassenbouwers zoals GreenAgro en Royal Brinkman; een gewasbeschermingsbedrijf Koppert; en tot slot een sorteer- en verpakkingsbedrijf Aweta.

Volgens Kommersant is de Russische autoriteit Россельхознадзор (Rosselkhoznadzor) vanaf december 2024 gestart met het verbieden van de invoer van zaden van enkele buitenlandse producenten in verband met sanitaire en fytosanitaire risico’s — zoals zaden van de Chileense Pinto Piga, het Turkse GLS Tohumculuk, de Franse Lidea en de Hongaarse tak van Syngenta. Het percentage geïmporteerde zaden van buitenlandse producenten voor maïs en zonnebloem bedroeg eerder 70 %, maar is volgens Russische agrariërs inmiddels gedaald naar ongeveer 45 - 50 %.

Cruciaal is dat de producten die Nederlandse bedrijven leveren aan Rusland niet onder de Europese sanctieregels vallen — al gelden er uitzonderingen, zoals dieselmotoren voor landbouwmachines, die wel sancties kunnen raken. Banken en internationale betalingsorganisaties zijn echter steeds terughoudender in transacties met Rusland. Dankzij de Europese sanctiepakketten zijn al duizenden producten gesanctioneerd.

Het idee achter de sancties is dat Russische bedrijven en personen die direct of indirect bijdragen aan de oorlog in Oekraïne economisch worden getroffen. Daarbij is ook gelet op producten die mogelijk tot militaire ombouw kunnen dienen — bijvoorbeeld landbouwmachines die omgebouwd kunnen worden tot oorlogsvoertuigen.

En toch: Nederlandse machineverkopers zoals APH Group en Ronar stonden recentelijk nog op Russische landbouwbeurzen. Dit roept de vraag op: is het moreel verantwoord om actief te zijn op zo’n markt terwijl er oorlog is?

De Russischtalige berichtgeving van Kommersant benadrukt dat de Russische autoriteiten de import van zaden van bepaalde buitenlandse producenten hebben beperkt. Maar het betekent niet dat alle buitenlandse samenwerking is stilgevallen. Voor Nederlandse bedrijven in zaden en kassen betekent dit: de directe producten vallen (voorlopig) buiten de sancties — waardoor de economische route open blijft. Tegelijkertijd ondervinden zij hindernissen in betalingsverkeer en bankrelaties.

Voor de Nederlandse agrobedrijven is dit een ingewikkeld speelveld. Aan de ene kant biedt de grote Russische agrarklanten en beurzen zoals YugAgro kansen voor afzet, netwerkmogelijkheden en groei. Aan de andere kant geldt de morele discussie: als je actief blijft in Rusland ondanks de oorlog en de internationale reactie daarop — waar ligt de grens tussen wat wettelijk is toegestaan en wat ethisch wenselijk is?

Voor beleidsmakers, journalisten en het publiek is dit een bruikbare casus: de grens tussen legale handelsactiviteiten en morele verantwoordelijkheid wordt hiermee scherp zichtbaar. Nederlandse bedrijven die actief zijn in Rusland met producten buiten sancties bevinden zich in een grijsgebied — juridisch niet verboden, maar moreel relevant.

Terwijl de Europese sancties in rap tempo zijn uitgebreid en Russische importverbanden onder druk staan, zijn Nederlandse landbouwzaden-, kassen- en machinebouwers nog steeds aanwezig op de Russische markt. De Russische krant Kommersant bevestigt dat Rusland wisselt in zijn beleid van importbeperkingen, maar dat grote afhankelijkheid van buitenlandse zaden blijft bestaan. Nederlandse agroondernemingen blijven dus actief — maar de vraag “of het moreel verantwoord is” blijft open staan.