Evaluatiecommissie kritisch op Omgevingswet

Uw banner hier?

Uw banner hier?

Uw banner hier?

Uw banner hier?

Uw banner hier?

Uw banner hier?

Uw banner hier?

WEST-FRIESLAND, 10 maart 2026 – Omgevingswet leidt vooralsnog niet tot de meer samenhangende benadering van de leefomgeving die bij de invoering werd beoogd. Tot die conclusie komt de onafhankelijke Evaluatiecommissie Omgevingswet in haar tweede jaarlijkse reflectierapport, ‘Werk aan de winkel’. Volgens de commissie zorgen veranderingen rond vergunningen in de praktijk juist vaker voor versnippering dan voor overzicht. Het rapport is op 10 maart 2026 door minister Boekholt-O’Sullivan van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening aan de Eerste en Tweede Kamer gestuurd.

De bevindingen zijn opvallend, omdat de wet juist werd ingevoerd om regels voor ruimte, bouwen, milieu, water en natuur beter op elkaar af te stemmen. In plaats van een integrale aanpak ziet de commissie dat overheden en initiatiefnemers in de dagelijkse praktijk nog vaak te maken hebben met losse procedures, afzonderlijke afwegingen en oplopende onduidelijkheid. Daarmee staat een belangrijk doel van de Omgevingswet onder druk.

Meer losse vergunningen, minder overzicht

Een van de scherpste conclusies uit het rapport gaat over de manier waarop omgevingsvergunningen tegenwoordig kunnen worden aangevraagd. De verruimde mogelijkheid om vergunningen los van elkaar aan te vragen, pakt volgens de commissie in de praktijk ongunstig uit. Zij spreekt zelfs van een ‘confettikanon’ van vergunningaanvragen: een opeenstapeling van losse verzoeken, waardoor het totaalbeeld van ontwikkelingen in de leefomgeving steeds moeilijker te bewaken is.

Dat heeft gevolgen voor gemeenten, provincies en andere overheden die juist geacht worden integraal naar ruimtelijke ontwikkelingen te kijken. Wanneer aanvragen versnipperd binnenkomen, wordt het lastiger om verbanden te leggen tussen projecten, effecten op de omgeving te overzien en belangen in samenhang af te wegen. Volgens de evaluatiecommissie zijn die negatieve effecten groter dan eerder werd verwacht.

Populariteit van BOPA vergroot risico op versnippering

Daar komt bij dat ook in 2025 de zogenoemde BOPA veel werd gebruikt. Deze afwijkvergunning maakt het mogelijk om af te wijken van het omgevingsplan, terwijl de verwerking daarvan in dat plan pas later hoeft plaats te vinden. Juist dat uitstelmechanisme kan volgens de commissie bijdragen aan een groeiende onoverzichtelijkheid.

Wanneer veel ontwikkelingen via een BOPA worden toegestaan, zonder dat die direct in het omgevingsplan worden verwerkt, ontstaat het risico dat de feitelijke situatie en de planologische werkelijkheid uit elkaar gaan lopen. Voor overheden betekent dat extra werk, maar ook een grotere kans dat het zicht op de samenhang in de leefomgeving verloren gaat. De commissie waarschuwt daarom dat dit instrument, hoe praktisch het soms ook is, niet zonder gevolgen blijft voor de werking van het stelsel als geheel.

Nieuwe sectorwetten kunnen integraliteit ondermijnen

Niet alleen de vergunningpraktijk baart zorgen. De evaluatiecommissie waarschuwt ook voor nieuwe sectorale wetsinitiatieven die afbreuk kunnen doen aan het integrale karakter van de Omgevingswet. Als voorbeeld noemt zij het consultatievoorstel voor de Wet op de defensiegereedheid. Dat voorstel plaatst het defensiebelang op onderdelen buiten de vergunningensystemen van de Omgevingswet.

Volgens de commissie zit het probleem daarbij niet per se in het feit dat sommige belangen voorrang krijgen. Waar het volgens haar mis dreigt te gaan, is dat belangen dan niet meer op een transparante en integrale manier tegen elkaar worden afgewogen. Juist dat brede afwegingskader vormde een van de belangrijkste pijlers onder de Omgevingswet. Als uitzonderingen zich opstapelen, kan het fundament van het nieuwe stelsel worden aangetast.

De commissie vindt daarom dat de stelselverantwoordelijke minister al in deze vroege fase moet ingrijpen als onderdelen van het systeem dreigen te worden uitgehold. Volgens haar is het te vroeg in de invoering om te accepteren dat de integraliteit van de wet onder druk komt te staan.

Ook positieve ontwikkelingen zichtbaar

Tegelijkertijd is het rapport niet uitsluitend negatief. De evaluatiecommissie ziet ook duidelijke winstpunten in het tweede jaar van de Omgevingswet. Zo worden de mogelijkheden van de zogenoemde kerninstrumenten steeds beter benut. Er zijn meer actualisaties van omgevingsvisies, inhoudelijke wijzigingen van omgevingsplannen en vaststellingen van ontwerp-programma’s.

Daarnaast signaleren de onderzoekers dat het vooroverleg tussen betrokken partijen meer structuur heeft gekregen. Overheden werken vaker met Intaketafels en Omgevingstafels, waarin nieuwe projecten in een vroeg stadium worden besproken. Dat helpt om plannen eerder te toetsen en verschillende belangen sneller in beeld te krijgen.

Ook doen overheden volgens het rapport steeds meer ervaring op met het ‘anders werken’ onder de Omgevingswet. Daarmee lijkt er wel degelijk beweging in het stelsel te zitten, al gaat die ontwikkeling volgens de commissie nog niet snel genoeg om de oorspronkelijke doelen volledig waar te maken.

Werk aan de winkel voor kabinet en overheden

Met de titel ‘Werk aan de winkel’ maakt de evaluatiecommissie duidelijk dat er volgens haar nog veel moet gebeuren om de Omgevingswet beter te laten functioneren. De wet biedt volgens het rapport nog steeds kansen om de leefomgeving meer in samenhang te benaderen, maar dan moeten versnippering, onduidelijkheid en uitzonderingen wel nadrukkelijk worden tegengegaan.

Voor het kabinet, de wetgever en uitvoerende overheden ligt er daarmee een duidelijke opdracht. De komende periode zal moeten blijken of het mogelijk is om de integraliteit van de Omgevingswet beter te bewaken en tegelijk de praktische uitvoerbaarheid van het stelsel te verbeteren. De boodschap van de commissie is in ieder geval helder: de beloofde samenhang is nog lang niet vanzelfsprekend.