Voorrang eigen inwoners nieuwbouwwoningen Medemblik

MEDEMBLIK, 25 november – 2025 – De discussie over het met voorrang toewijzen van nieuwbouwwoningen aan eigen inwoners speelt al langere tijd in de gemeente Medemblik. Tijdens recente raadsvergaderingen werd opnieuw duidelijk hoe groot het belang is voor inwoners om binnen hun eigen kern te kunnen blijven wonen, en hoe essentieel lokale bewoning is voor het draagvlak van nieuwe projecten. Hoewel de Huisvestingswet sinds de wijziging de mogelijkheid biedt tot een bredere huisvestingsverordening, kiest Medemblik ervoor deze niet in te voeren. In plaats daarvan zet de gemeente vol in op informele sturing en afspraken die in de praktijk al veel effect behalen.

Waarom geen huisvestingsverordening?

Onderzoeksbureau Sweco heeft onderzocht of een huisvestingsverordening voor Westfriesland noodzakelijk en wenselijk is. De conclusie is duidelijk: er is onvoldoende onderbouwing voor nut en noodzaak. Bovendien blijkt uit de rapportage dat in de praktijk ontwikkelaars en woningcorporaties al voorrang geven aan lokale woningzoekenden. Een extra juridische laag zou volgens het onderzoek beperkt effect hebben en zelfs verstorend kunnen werken voor de regionale woningmarkt.

Daarnaast zou het invoeren en uitvoeren van een huisvestingsverordening veel ambtelijke capaciteit vragen. Capaciteit die in krappe tijden beter kan worden ingezet op versnelling van woningbouw, participatie en het maken van heldere afspraken met bouwende partijen. De portefeuillehouders Wonen van Westfriesland hebben dit in juli 2025 onderbouwd in een brief aan alle raads- en commissieleden, waarin zij gezamenlijk hebben besloten af te zien van een bredere huisvestingsverordening.

Hoe Medemblik toch voorrang geeft aan eigen inwoners

Hoewel een huisvestingsverordening juridisch gezien het stevigste instrument is, laat de praktijk zien dat informele sturing uitstekend werkt. De gemeente Medemblik zet hiervoor verschillende instrumenten in.

1. Afspraken met ontwikkelaars

Bij nieuwe woningbouwprojecten wordt steeds vaker gewerkt met getrapt adverteren of getrapte loting.
• Eerst wordt lokaal geadverteerd en pas later regionaal of landelijk.
• Bij loting kan worden gewogen op basis van binding: eerst bewoners uit de kern, daarna de gemeente, vervolgens de regio.

Dit vergroot niet alleen de kans voor inwoners van de directe omgeving, maar ontwikkelaars zien ook dat dit werkt: lokale woningzoekenden hebben vaak een sterke motivatie om in de eigen kern te blijven en bieden meer stabiliteit in het verkoopproces. Bovendien vergroot het draagvlak en vermindert het bezwaren tegen projecten.

2. Lokale participatie

Bij nieuwbouwprojecten wordt steeds vaker gericht gewerkt met lokale participatie. Bewoners, direct omwonenden en specifieke doelgroepen worden vroeg betrokken. Hierdoor ontstaat niet alleen een betere afstemming, maar ook een natuurlijke informatievoorsprong voor inwoners die zich herkennen in de doelgroep van het project.

In de nieuwe handreiking participatie, die momenteel wordt opgesteld, wordt dit principe verder uitgewerkt. Specifieke woningzoekenden eerder informeren draagt aantoonbaar bij aan betere kansen voor inwoners uit de eigen kern.

3. Afspraken met woningcorporaties

Uit het Sweco-onderzoek blijkt dat al 35% van de nieuwe verhuringen van corporatiewoningen terechtkomt bij inwoners uit Medemblik. Daarbovenop gaat 37% naar inwoners uit de rest van Westfriesland. Via de regionale urgentie en doorstroomregelingen bestaat al een vorm van voorrang voor regionale woningzoekenden.

De gemeente gaat nu een stap verder door met corporaties Het Grootslag en De Woonschakel te bespreken hoe zij nog sterker prioriteit kunnen geven aan inwoners van de kern waar wordt gebouwd. Dit moet erop gericht zijn dat nieuwe woningen daadwerkelijk beschikbaar komen voor bewoners die geworteld zijn in de betreffende dorpsgemeenschap.

4. Maatwerk tussen kernen

Medemblik telt 17 kernen die sterk van elkaar verschillen in omvang, beschikbaarheid van bouwlocaties en onderlinge verbondenheid. Daarom wordt geen star systeem gehanteerd: maatwerk is leidend. Bij sommige projecten, zoals in Wilgenrak (Sijbekarspel), wordt bijvoorbeeld ook voorrang geboden aan inwoners van Benningbroek.

Ook speelt het provinciale beleid voor Beschermd Landschap mee. In kernen waar weinig gebouwd kan worden, zal de druk op lokale toewijzing groter zijn dan in kernen waar meer woningbouwmogelijkheden zijn, zoals Andijk, Wognum en Nibbixwoud.

Consequenties van de gekozen aanpak

De keuze voor informele sturing betekent juridisch gezien dat lokale voorrang niet kan worden afgedwongen. De afspraken met ontwikkelaars en corporaties zijn namelijk inspanningsverplichtingen. Toch blijkt uit de praktijk dat deze methode goed werkt en breed wordt geaccepteerd.

Een groot voordeel is dat het minder ambtelijke capaciteit vraagt en daarmee kostenefficiënt is. De ruimte die overblijft, kan worden ingezet voor procesversnelling, participatie en het daadwerkelijk realiseren van meer woningen.