Minister Hermans wil omwonenden hoogspanningsmasten uitkopen

WEST-FRIESLAND, 19 december 2025 – Minister Sofie Hermans van Klimaat en Groene Groei wil omwonenden van nieuwe bovengrondse hoogspanningsverbindingen de mogelijkheid bieden om hun woning te laten aankopen. Dit beleid, dat wordt aangeduid als de uitkoop omwonenden hoogspanningsmasten, beoogt meer draagvlak te creëren voor de noodzakelijke uitbreiding van het hoogspanningsnet. Daardoor kan de hardnekkige netcongestie in Nederland sneller worden aangepakt.

De regeling, die op 1 januari 2026 in werking treedt, is vastgelegd in een convenant tussen het ministerie en landelijk netbeheerder TenneT. Onder de titel “Keuzevrijheid voor omwonenden nieuwe hoogspanningsverbindingen” wordt afgesproken dat eigenaren van woningen. Woningen die dicht bij nieuwe bovengrondse hoogspanningslijnen komen te liggen, krijgen een aanbod om hun woning tegen marktwaarde te verkopen binnen de context van de uitkoop omwonenden hoogspanningsmasten.

Netcongestie vraagt om versnelling

De uitbreiding van het hoogspanningsnet is volgens het kabinet onvermijdelijk. Door de snelle groei van duurzame energie, elektrificatie van industrie en woningbouw loopt het elektriciteitsnet in steeds meer regio’s vast. Deze netcongestie belemmert economische ontwikkeling, woningbouw en verduurzaming. De uitkoopregeling speelt hierin een sleutelrol.

In een Kamerbrief van 25 april 2025 kondigde het kabinet al meerdere maatregelen aan om besluitvorming rondom nieuwe hoogspanningsverbindingen te versnellen. De uitkoopregeling voor omwonenden vormt daar nu een belangrijk onderdeel van. Volgens minister Hermans kan het bieden van keuzevrijheid bijdragen aan snellere procedures en minder maatschappelijke weerstand, waardoor uitkoop omwonenden hoogspanningsmasten een waardevol instrument wordt.

Keuzevrijheid voor bewoners centraal

Nieuwe bovengrondse hoogspanningsverbindingen worden aangelegd binnen de kaders van de Omgevingswet, Europese richtlijnen en het voorzorgbeleid van de Rijksoverheid voor magneetvelden. Daarbij wordt formeel rekening gehouden met veiligheid en gezondheid. Toch erkent minister Hermans dat wettelijke normen niet altijd alle zorgen bij omwonenden wegnemen.

Bewoners kunnen hinder ervaren van visuele aantasting van het landschap, schaduwvorming, geluidsoverlast of de aanwezigheid van elektrische en magnetische velden. Daarnaast speelt de beleving van deze factoren een grote rol. De ene bewoner ervaart de nabijheid van hoogspanningsmasten als acceptabel, terwijl een ander zich er ernstig ongemakkelijk bij voelt.

Juist omdat bewoners niet zelf kiezen voor de aanleg van een nieuwe hoogspanningsverbinding in hun directe omgeving. Daarom vindt de minister het verantwoord om hen de mogelijkheid te bieden om te verhuizen. Dit maakt uitkoop omwonenden hoogspanningsmasten tot een belangrijk sociaal vangnet.

Afbakening: 100 meter aan weerszijden

Concreet geldt het aanbod voor eigenaar-bewoners van woningen. Dit geldt voor woningen die geheel of gedeeltelijk binnen 100 meter aan weerszijden van een nieuwe bovengrondse hoogspanningsverbinding komen te liggen. Dat betekent een zone van in totaal 200 meter breed rondom de nieuwe verbinding.

Deze bewoners ontvangen van TenneT een aanbod om hun woning aan te kopen tegen de geldende marktwaarde. Huurders binnen deze zone krijgen geen aankoopaanbod, maar kunnen bij verhuizing wel rekenen op een verhuiskostenvergoeding van TenneT.

De keuze voor een afstand van 100 meter is volgens het ministerie een beleidsmatige afweging. Objectief of wetenschappelijk is niet vast te stellen vanaf welke afstand zorgen over hoogspanningslijnen gerechtvaardigd zijn. Wel sluit Nederland met deze afstand aan bij het beleid van netbeheerder Elia in Vlaanderen.

Geen wettelijke verplichting, wel maatschappelijke afweging

Juridisch bestaat er geen verplichting om omwonenden van nieuwe hoogspanningslijnen een verhuisoptie te bieden. De aanleg vindt immers plaats binnen geldende normen. Toch kiest minister Hermans bewust voor deze extra stap. Het kabinet vindt het belangrijk om maatschappelijke onrust serieus te nemen.

Door bewoners zelf te laten beslissen of zij willen blijven wonen of verhuizen, wordt hun autonomie vergroot. Tegelijkertijd hoopt het kabinet dat bezwaarprocedures, vertragingen en juridische conflicten afnemen, waardoor cruciale energieprojecten sneller gerealiseerd kunnen worden. Dit maakt uitkoop omwonenden hoogspanningsmasten tot een belangrijke strategie in het energiesysteem.

Uitzonderingen: ondergronds en bestaande lijnen

Het aankoopbeleid geldt nadrukkelijk niet voor ondergrondse hoogspanningsverbindingen. Volgens het ministerie is bij deze verbindingen geen sprake van een vergelijkbare stapeling van negatieve effecten op de leefomgeving. Ook het opwaarderen van bestaande hoogspanningslijnen valt buiten de regeling. Dit omdat het doorgaans niet leidt tot een wezenlijke verandering van de woonomgeving.

In deze situaties kunnen woningeigenaren wel een beroep doen op nadeelcompensatie, zoals in het geval van de uitkoop omwonenden hoogspanningsmasten. Dit kan bijvoorbeeld bij aantoonbare waardedaling van de woning die het eigen risico overstijgt. Dit geldt ook voor woningen die verder dan 100 meter van een nieuwe bovengrondse verbinding liggen.

Woningen terug op de markt

Met TenneT is afgesproken dat aangekochte woningen in beginsel weer op de vrije woningmarkt worden aangeboden. Daarmee blijft de woningvoorraad beschikbaar en wordt voorkomen dat woningen langdurig leeg blijven staan.

Het kabinet benadrukt dat de uitkoopregeling geen vrijbrief is om minder zorgvuldig om te gaan met de inpassing van hoogspanningsverbindingen. Landschappelijke inpassing en beperking van hinder blijven belangrijke uitgangspunten bij de aanleg van nieuwe infrastructuur.

Met deze maatregel kiest minister Sofie Hermans voor een pragmatische aanpak. Hierbij wordt het belang van een betrouwbaar energiesysteem gecombineerd met oog voor de zorgen en leefomgeving van omwonenden.