Toename PFAS-pesticiden baart provincies zorgen

NOORD-HOLLAND, 14 januari 2026 – Zeven provincies en de Vereniging van Waterbedrijven in Nederland (VEWIN) hebben gezamenlijk onderzoek laten uitvoeren naar het gebruik van PFAS-bevattende gewasbeschermingsmiddelen. Uit het onderzoek blijkt dat het gebruik van deze middelen de afgelopen jaren sterk is toegenomen. Dit zorgt voor risico’s voor bodem- en grondwaterkwaliteit.

In Nederland zijn momenteel 25 werkzame PFAS-pesticiden toegelaten. Deze zijn verwerkt in in totaal 116 verschillende gewasbeschermingsmiddelen. Het onderzoek wijst erop dat hoe groter het gebruik is, hoe groter de kans is dat PFAS-deeltjes in de bodem terechtkomen en uiteindelijk uitspoelen naar het grondwater.

Lees ook: PFAS-normen voormalige vuilstort Westwoud niet overschreden wijst onderzoek uit

Noord-Holland extra kwetsbaar

Vooral Noord-Holland springt eruit in het onderzoek. In de provincie wordt op grote schaal tulpenbollen, pootaardappelen en lelies geteeld. Hierdoor ligt het gebruik van PFAS-pesticiden hier hoger dan in andere deelnemende provincies. Die intensieve toepassing vergroot de milieubelasting. Het vormt een toenemende uitdaging voor het beschermen van het grondwater, een belangrijke bron voor drinkwater.

Volgens de onderzoekers leidt de groeiende inzet van PFAS-houdende middelen tot een structureel hoger risico op verontreiniging. Dit is zeker in gebieden waar grondwaterwinning plaatsvindt.

Onderzoek naar TFA in grondwater

In het onderzoek is gekeken naar een mogelijk direct verband tussen landbouwkundig grondgebruik en PFAS-vervuiling in het grondwater. Daarbij is specifiek gekeken naar trifluorazijnzuur (TFA), een afbraakproduct van verschillende PFAS, waaronder PFAS-pesticiden.

Lees ook: PFAS in ons drinkwater, Volt en D66 willen opheldering van de Gedeputeerde Staten

Hoewel geen direct oorzakelijk verband kon worden vastgesteld tussen landbouwkundig gebruik en de aanwezigheid van TFA, constateren de onderzoekers wel dat de grondwaterkwaliteit achteruitgaat. Daarnaast wordt TFA aangetroffen op locaties waar PFAS-pesticiden worden toegepast. Dit wijst op een samenhang tussen gebruik en milieueffecten.

Risico’s voor drinkwater en milieu

Uit aanvullende metingen blijkt dat in meer dan de helft van de onderzochte rivierwatermonsters te hoge PFAS-concentraties zijn aangetroffen. Bij grondwater geldt dat voor ongeveer tien procent van de metingen. Dit betekent volgens de onderzoekers niet dat kraanwater onveilig is. Drinkwaterbedrijven zorgen ervoor dat het water binnen de wettelijke normen blijft.

Wel neemt de druk op de zuivering toe. Dat leidt tot hogere kosten en complexere zuiveringsprocessen. De provincie onderzoekt daarom of het beperken van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in grondwaterbeschermingsgebieden een proportionele en effectieve maatregel kan zijn.

Lees ook: D66 Medemblik wil duidelijkheid over regelgeving, handhaving en afstemming gebruik pesticiden

Aanbevelingen voor beleid en monitoring

Het rapport doet meerdere aanbevelingen aan de provincies. Zo wordt geadviseerd gebruikers actief te informeren over PFAS-pesticiden en het grondwatermeetnet uit te breiden met relevante PFAS-metabolieten. Ook bevat het onderzoek aanbevelingen richting het Rijk, waaronder het centraal registreren van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen.

Daarnaast pleiten de onderzoekers voor het beëindigen van de toelating van PFAS-hulpstoffen en voor gericht onderzoek naar de aanwezigheid van PFAS in landbouwbodems.

Vervolgstappen provincie

De provincie geeft aan de aanbevelingen waar mogelijk over te nemen en de ontwikkelingen rond PFAS nauwgezet te blijven volgen. Tegelijkertijd wordt bij de rijksoverheid aangedrongen op aanvullende maatregelen om de risico’s voor bodem, grondwater en drinkwater verder te beperken.

Het volledige onderzoeksrapport is openbaar beschikbaar via de provincie Noord-Holland.