Kerkenvisie Opmeer: basis voor toekomst kerkgebouwen

OPMEER, 1 december 2025 – De gemeente Opmeer legt een nieuwe kerkenvisie ter besluitvorming aan de gemeenteraad voor. Het gaat nadrukkelijk om een raadsvoorstel: de visie is opgesteld, maar het besluit over de vaststelling moet nog worden genomen. De kerkenvisie is tot stand gekomen in samenwerking met de kerkbesturen en biedt een helder beeld van de staat van de kerkgebouwen in de gemeente, de uitdagingen op het gebied van onderhoud en leegstand, en de kansen om deze karakteristieke gebouwen ook in de toekomst te kunnen behouden en gebruiken.

Waarom een kerkenvisie?

In 2024 stelde de gemeenteraad een budget beschikbaar voor het opstellen van een kerkenvisie en het ondersteunen van toekomstige stappen. Het college heeft deze opdracht opgepakt samen met de verschillende kerkbesturen. Uit de gesprekken blijkt dat een groot deel van de kerken in Opmeer binnen tien jaar leeg dreigt te komen staan. Van de acht kerken in de gemeente zijn er inmiddels vier al niet meer in gebruik als kerk; deze hebben een nieuwe bestemming gekregen. Zeven van de acht kerkgebouwen zijn bovendien aangewezen als monument, wat het belang van zorgvuldig handelen nog groter maakt.

De kerkenvisie geeft per kerk een overzicht van de cultuurhistorische waarden, de verwachte ontwikkelingen en een zogenoemde kansenkaart. Deze kaarten schetsen mogelijke toekomstscenario’s op het gebied van functies, ruimtelijke kwaliteit en maatschappelijke waarde. Daarmee krijgen zowel de gemeente als de kerkbesturen en dorpskernen handvatten om in gesprek te gaan over de toekomst.

Lees ook: 50 jaar Triduûm RK Kerk in Wognum, dat gaat gevierd worden

Voorgesteld besluit en argumenten

Het college stelt de raad voor om:

1. De kerkenvisie vast te stellen;
2. De aanbevelingen uit de visie over te nemen.

Een belangrijk argument is dat de visie inzicht biedt in de gezamenlijke opgave rond religieus erfgoed. Verschillende eigenaren werken al aan toekomstperspectieven, maar voor anderen moet dit proces nog op gang komen. De gemeente wil hierbij actief meedenken, omdat kerken van groot maatschappelijk en cultuurhistorisch belang zijn voor Opmeer.

Daarnaast benadrukt de visie dat functieverandering onvermijdelijk kan worden. Daarom is het noodzakelijk om nu voorbereid te zijn en samen te werken aan nieuwe bestemmingen die de waarde van de gebouwen respecteren en leegstand voorkomen.

Aanbevelingen uit de kerkenvisie

De kerkenvisie bevat zeven aanbevelingen voor de gemeente, waaronder:

• Toets initiatieven aan een afwegingskader voor religieus erfgoed.
• Koester maatschappelijke bestemmingen van kerkgebouwen.
• Besteed aandacht aan begraafplaatsen bij verkoop of herbestemming.
• Neem de kerkenvisie op in de omgevingsvisie.
• Denk actief mee bij nieuwe functies, met oog voor monumentale waarde.
• Ondersteun eigenaren van herbestemde kerken.
• Houd het netwerk warm via periodieke bijeenkomsten.

De achtste aanbeveling richt zich op de kerkbesturen zelf: zij worden opgeroepen hun toekomstplannen verder uit te werken.

Financiële en praktische uitvoering

Voor de kerkenvisie en de bijbehorende werkgroepen was in totaal €100.000 beschikbaar. Circa €28.000 is besteed aan het opstellen van de visie. Voor haalbaarheidsonderzoeken, die in het vervolgtraject worden uitgevoerd, wordt gerekend op €90.000. Dankzij subsidie van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en de provincie blijft de gemeentelijke bijdrage beperkt tot ongeveer €22.000.

Deze onderzoeken richten zich op de vier kerken die nog in religieus gebruik zijn, maar naar verwachting binnen enkele jaren leeg komen te staan. Samen met de eigenaren wordt onderzocht welke nieuwe functies duurzaam en passend zijn, zodat de kerkgebouwen waardevol blijven voor de gemeenschap.

Met dit raadsvoorstel wordt een belangrijke stap gezet richting een toekomst waarin het religieuze erfgoed van Opmeer behouden blijft én nieuwe maatschappelijke betekenis krijgt.