Gezondheidsrisico’s rond geitenboerderij Enkhuizen, 70% meer kans op longontsteking

ENKHUIZEN, 8 december 2025 – De Gezondheidsraad presenteert vandaag een alarmerend rapport dat opnieuw de gezondheidsrisico’s van geitenhouderijen benadrukt. Voor omwonenden — ook in regio’s zoals Enkhuizen, waar een geitenbedrijf zich relatief dicht bij woonwijken bevindt — zijn de bevindingen ronduit zorgwekkend. Volgens het adviesorgaan lopen mensen die binnen 500 meter van een geitenboerderij wonen 73 procent meer kans op een longontsteking. Zelfs binnen een straal van één kilometer blijft het risico 19 procent hoger dan gemiddeld in Nederland.

Gemiddeld krijgen jaarlijks 841 mensen een longontsteking terwijl zij binnen één kilometer van een geitenhouderij wonen. De cijfers komen bovenop eerdere studies, en worden door betrokken ingewijden bevestigd na berichtgeving van de NOS.

Kabinet dreigt te botsen over maatregelen

Binnen het kabinet lijkt een stevige botsing onvermijdelijk. Demissionair minister Jan Anthonie Bruijn (Volksgezondheid, VVD) ziet de nieuwe cijfers als een dringende waarschuwing die directe actie vereist. Zijn collega Femke Wiersma (Landbouw, BBB) is terughoudender en stelt dat maatregelen alleen zinvol zijn wanneer “voldoende onderbouwing” beschikbaar is. Achter de schermen klinkt dat het “lelijk kan worden”.

De spanning tussen beide ministers bouwt al langer op. Eerder deze zomer waarschuwde de Gezondheidsraad al voor een “oorzakelijk verband” tussen geitenhouderijen en longontstekingen. Toch werd het besluit over maatregelen uitgesteld tot dit aanvullende rapport zou verschijnen.

Lees ook: Raad van State geeft Enkhuizen gelijk, geen mega geitenhouderij met 2000 geiten

Welke maatregelen liggen op tafel?

Hoewel het kabinet zich nog beraadt, worden verschillende opties besproken:

• Landelijke geitenstop: geen nieuwe bedrijven of uitbreidingen meer toestaan.
• Geitenkrimp rondom woonwijken: bestaande bedrijven moeten inkrimpen of worden verplaatst.
• Alternatieven op basis van innovatie: Wiersma wacht op onderzoek van Wageningen Universiteit naar gezondere staltechnieken.

Negen provincies hebben overigens al zelfstandig een geitenstop ingesteld, vooruitlopend op landelijke regelgeving.

Hevige discussies binnen de coalitie

Het RIVM concludeerde eerder al dat geitenhouderijen duidelijke gezondheidsrisico’s met zich meebrengen, vooral voor mensen met longziekten zoals astma. Het instituut schatte dat binnen een straal van 2 kilometer jaarlijks 20 tot 100 extra overlijdens optreden en 1200 tot 6600 extra gevallen van longontsteking voorkomen.

Binnen het ministerie van Volksgezondheid werd deze impactstudie door Wiersma naar verluidt weggezet als een “bierviltjesberekening”. Dit leidde tot felle discussies met toenmalig VWS-minister Fleur Agema, die het RIVM volledig steunde: “Het kan niet feitelijker dan dit.”

Bij de VVD is men inmiddels “helemaal klaar” met de afwachtende houding vanuit Landbouw. Zelfs antwoorden op vragen van senatoren zouden lange tijd blijven liggen, waarbij beide ministeries naar elkaar zouden wijzen.

Wat betekent dit voor omwonenden in Enkhuizen?

Hoewel het rapport geen locaties noemt, is het duidelijk dat ook inwoners van West-Friesland, inclusief Enkhuizen, met dezelfde risico’s te maken hebben als landelijk onderzocht. In gebieden waar geitenhouderijen dicht bij woonkernen staan, kunnen verhoogde infectiecijfers aanleiding zijn voor zowel gemeentelijke als provinciale maatregelen.

Voor bewoners die gezondheidsproblemen ervaren, of bezorgd zijn over hun longgezondheid, kan het rapport aanleiding zijn om in gesprek te gaan met de gemeente of de GGD.

Hoe nu verder?

Het ministerie van Landbouw laat weten dat Wiersma en Bruijn het rapport komende week gezamenlijk in ontvangst nemen. Pas na bestudering volgt een officiële reactie. Insiders vrezen echter dat de discussie nog maanden kan duren, mede door aanvullende onderzoeken waar minister Wiersma op wil wachten.

Ondertussen blijft de Gezondheidsraad benadrukken dat de risico’s zeer reëel zijn — en dat uitstel gevolgen heeft voor duizenden omwonenden in heel Nederland.