Rli: Verduurzaming stokt door oneerlijk beleid

REGIO, 3 december 2025 – De verduurzaming van Nederland komt niet snel genoeg van de grond. Een van de belangrijkste oorzaken is volgens de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur (Rli) dat veel burgers en kleine ondernemers het huidige klimaatbeleid als oneerlijk ervaren. In het advies Eerlijk verduurzamen: randvoorwaarden voor rechtvaardig beleid, dat vandaag is aangeboden aan minister Sophie Hermans (KGG) en staatssecretaris Jurgen Nobel (SZW), stelt de raad dat verduurzaming alleen kan slagen als iedereen mee kán doen én ook daadwerkelijk meedoet.

Verduurzaming vergroot ongelijkheid

Verduurzaming heeft grote invloed op het dagelijks leven van mensen. Subsidies, leningen en technische regelingen zijn echter voor veel huishoudens moeilijk toegankelijk of financieel onhaalbaar. Daardoor profiteren juist de mensen die het al lastig hebben het minst van verduurzaming. Terwijl de bedoeling is dat groene maatregelen bijdragen aan een toekomstbestendige samenleving, vormen ze voor deze groepen vaak een extra drempel om goed mee te komen.

Kwetsbare groepen missen niet alleen voordelen zoals een lagere energierekening, maar wonen ook vaker in ongezonde buurten met slechtere luchtkwaliteit. De Rli concludeert dat verduurzaming in zijn huidige vorm bestaande ongelijkheid eerder vergroot dan verkleint.

Vertraging raakt vooral kwetsbare groepen

In het maatschappelijk debat klinkt regelmatig dat klimaatmaatregelen vooral lage inkomens zouden schaden. Volgens de Rli is dat een misleidend argument. Juist deze huishoudens hebben op de lange termijn het meest te winnen: lagere energielasten, betere woningen en leefbare wijken.

Toch vertraagt de onzekerheid rondom beleid de transitie. En die vertraging treft vooral mensen met weinig financiële ruimte. Zij blijven gevangen in slecht geïsoleerde woningen en hoge energiekosten, terwijl investeringen in verduurzaming elders wél plaatsvinden.

Meerdere vormen van onrechtvaardigheid

Het rapport benoemt drie belangrijke scheefgroei-punten:

1. Kwetsbare mensen ervaren de meeste hinder
   Zij wonen relatief vaak in vervuilde omgevingen en worden het zwaarst getroffen door klimaatverandering.
2. Zij dragen het minst bij aan het probleem
   Door beperkte consumptie is hun ecologische voetafdruk kleiner dan die van rijkere huishoudens.
3. Toch betalen zij relatief het meest
   Hoge lasten, beperkte subsidiemogelijkheden en complexe regels zorgen ervoor dat juist deze groep weinig profiteren van regelingen zoals isolatiesubsidies of zonnepanelen. Ondertussen ontvangen kapitaalkrachtige huishoudens wél veel steun, terwijl hun consumptiepatroon nauwelijks verandert.

Dat leidt tot situaties waarin de zuinigste huishoudens hun energierekening niet meer kunnen betalen, terwijl zware verbruikers subsidie krijgen voor duurzame investeringen.

Iedereen moet kunnen meedoen

Volgens de Rli is het de taak van de overheid om mensen en kleine bedrijven die dreigen achter te blijven, actief te ondersteunen. Wijkgerichte aanpakken, lokale energiecoaches en FIXbrigades blijken effectief. Daarom pleit de raad voor beleid dat beter aansluit bij de leefwereld van mensen. Panels van burgers en kleine ondernemers kunnen daarbij helpen om nieuw beleid beter en eerlijker te ontwerpen.

En iedereen die kan meedoen, moet dat ook doen

Vrijblijvende prikkels en zachte stimulansen zijn volgens de raad niet langer voldoende. De energietransitie vereist normering en duidelijke keuzes: het uitfaseren van vervuilende producten, van PFAS-pannen tot auto’s met verbrandingsmotoren, en het belasten van vervuilende consumptie.

Een interessante optie is de duurzaamheidsheffing, waarbij de opbrengsten worden uitgekeerd aan burgers als duurzaamheidsdividend. Zo profiteren juist de mensen met kleinere portemonnees en wordt de heffing eerlijk verdeeld.

Tijd voor eerlijk en krachtig beleid

De Rli benadrukt dat verduurzaming alleen kans van slagen heeft als het beleid als rechtvaardig wordt ervaren. Dat betekent: minder vrijblijvendheid, meer duidelijke normen en een eerlijke verdeling van lusten en lasten. Alleen dan kan Nederland de verduurzaming versnellen en zorgen dat iedereen – ongeacht inkomen of achtergrond – kan meedoen aan een duurzame toekomst.