MEDEMBLIK/OPMEER, 2 juli 2026 – Gemeenten zetten steeds vaker een last onder dwangsom in tegen minderjarigen die een strafbaar feit hebben gepleegd. Met deze zogenoemde ‘als-dan-boete’ proberen gemeenten te voorkomen dat jongeren opnieuw de fout ingaan. Ook in West-Friesland wordt de maatregel gebruikt, al zijn de beschikbare cijfers beperkt.
Bij een last onder dwangsom krijgt een jongere geen directe boete, maar een voorwaardelijke financiële prikkel. De maatregel werkt volgens het principe: als de jongere opnieuw een verbod overtreedt, dan moet een bedrag worden betaald. Het gaat daarbij om bedragen die kunnen oplopen tot duizenden euro’s.
Gemeenten gebruiken de maatregel onder meer bij jeugdcriminaliteit, verboden wapenbezit, overlast, verboden vuurwerk en drugsgerelateerde feiten. Vooral bij jonge straatdealers wordt de last onder dwangsom gezien als een bestuurlijk middel om herhaling tegen te gaan.
Medemblik gaf twee gebiedsverboden af
In Medemblik is in 2026 twee keer een gebiedsverbod opgelegd aan een minderjarige. Bij overtreding van dat verbod riskeerde de jongere een dwangsom van 5.500 euro. In beide gevallen hoefde het bedrag uiteindelijk niet te worden betaald. De gebiedsverboden liepen af zonder dat een overtreding werd vastgesteld.
Daarmee bleef de dwangsom voorwaardelijk. In 2025 legde Medemblik geen gebiedsverboden of dwangsommen op aan minderjarigen. De cijfers wijzen daarmee op een beperkte, maar zichtbare inzet van het middel in 2026.
Opmeer legde één dwangsom op
Ook Opmeer maakte gebruik van de maatregel. In die gemeente is één keer een dwangsom opgelegd aan een minderjarige. Het bedrag bedroeg 5.000 euro.
Van de overige West-Friese gemeenten zijn geen cijfers ontvangen. Daardoor is niet duidelijk hoe vaak de maatregel regionaal wordt ingezet en of sprake is van een bredere toename in West-Friesland.
Landelijk wordt de last onder dwangsom vaker genoemd als instrument tegen jeugdcriminaliteit. Gemeenten kunnen hiermee buiten het strafrecht om proberen gedrag te beïnvloeden. Het besluit ligt bij de burgemeester en is bedoeld om de openbare orde te beschermen.
Effect blijft vaak onduidelijk
Hoewel gemeenten de maatregel vaker inzetten, is het effect niet altijd duidelijk. Veel gemeenten weten niet goed of jongeren door de dreiging van een hoge dwangsom daadwerkelijk stoppen met strafbaar gedrag. Ook is niet altijd inzichtelijk of jongeren later opnieuw in beeld komen bij politie of gemeente.
Voorstanders zien de maatregel als een snelle bestuurlijke reactie op ernstig of herhaald wangedrag. De dwangsom kan volgens hen helpen om jongeren en ouders duidelijk te maken dat nieuw strafbaar gedrag direct financiële gevolgen kan hebben.
Tegelijkertijd bestaat discussie over de inzet bij minderjarigen. Omdat het om een bestuurlijke maatregel gaat, komt er niet altijd vooraf een strafrechter aan te pas. De financiële gevolgen kunnen bovendien groot zijn voor jongeren en gezinnen.
Politiek ziet dwangsom als opvoedmiddel
VVD-Kamerlid Ruud Verkuijlen noemde de toename van opgelegde dwangsommen eerder een positief signaal. Hij diende in 2022 de initiatiefnota ‘Opvoeden die handel’ in. Daarin pleitte hij ervoor gemeenten te stimuleren vaker een last onder dwangsom op te leggen, zodat ouders nadrukkelijker verantwoordelijk worden gemaakt voor het gedrag van hun kinderen.
Het kabinet reageerde in 2023 op die initiatiefnota. Sindsdien is de last onder dwangsom vaker onderdeel van de discussie over de aanpak van jonge aanwas in de criminaliteit.
De praktijk in Medemblik en Opmeer laat zien dat het middel inmiddels ook lokaal wordt toegepast. Of de hoge voorwaardelijke bedragen jongeren op lange termijn uit de criminaliteit houden, blijft voorlopig onzeker.
Ontdek meer van Westfriesland Praat
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
Nou begin dan maar met alle eigenaren van Fatbikes, van auto’s met knaluitlaten en enorme geluidsinstallaties in de auto een dwangsom op