Ons stroomnet is net een overvolle weg: waarom het soms vastloopt

Uw banner hier?

Uw banner hier?

Uw banner hier?

Uw banner hier?

Uw banner hier?

Uw banner hier?

Uw banner hier?

Uw banner hier?

Uw banner hier?

Bij het lijsttrekkersdebat werd door enkele partijen gesteld “leg zonnepanelen vooral op daken, niet op weilanden of in de polder”.  Dat klinkt logisch, maar het is niet zo simpel.

Net als een te smalle weg in de spits raakt ons elektriciteitsnet steeds vaker verstopt. Niet door een tekort aan stroom, maar omdat de oude kabels de drukte niet aankunnen. En zonnepanelen op daken maken het probleem soms juist erger.

Stel je voor: een rustige woonwijk met één smalle toegangsweg voor vijfhonderd huizen. Later komen er duizend huizen bij, maar de weg blijft smal. Overdag rijdt iedereen makkelijk. Maar in de spits? File, oponthoud, soms staat alles stil.

Zo gaat het ook met ons elektriciteitsnet. Het raakt vol, niet omdat er te weinig stroom is, maar omdat op sommige momenten te veel stroom tegelijk door dezelfde dunne kabels moet. Dat heet net congestie: de kabels kunnen de drukte niet aan.

Het stroomnet: drie soorten wegen

• Het elektriciteitsnet lijkt op een wegennet met drie lagen:
• Laagspanning zijn de smalle dorpswegen en straatjes. Hierop zitten huizen en kleine winkels.
• Middenspanning zijn de provinciale wegen, voor wijken, scholen en grotere bedrijven.
• Hoogspanning zijn de snelwegen, voor grote afstanden en industrie.

Grote fabrieken zitten vaak op de brede wegen: dikkere kabels, minder problemen. Bij gewone huizen ontstaan de meeste files juist in de smalle straatjes.

Waarom dit vroeger minder speelde

De meeste infrastructuur is aangelegd in een tijd waarin huizen vooral stroom verbruikten en niet terugleveren aan het net. Er was geen massale teruglevering van zonnepanelen en elektrische auto’s en warmtepompen kwamen niet voor. De “weg” was dus geschikt voor het oude verkeer.

Inmiddels is het verkeer zwaarder en intensiever geworden, zonder dat de weg overal is verbreed.

“Leg ze toch op daken” – maar zo simpel is het niet

Bij het lijsttrekkersdebat werd door partijen gesteld: “Leg zonnepanelen vooral op daken, niet op weilanden of in de polder.” Dat klinkt logisch, maar het is niet zo simpel.

Niet elk dak is geschikt: te oud, te zwak, te weinig zon verkeerde richting. En als heel veel huizen tegelijk stroom teruggeven aan het net op een zonnige middag, kan juist die smalle “woonstraat-kabel” vastlopen. Die problemen zien we nu al in de wijken: omvormers schieten in de beveiliging omdat de druk te hoog wordt op die dunne kabel.

De RES: alleen grote systemen tellen mee

Daarnaast speelt de Regionale Energie Strategie (RES) mee. Dat is een plan dat gemeenten, provincie en waterschappen samen maken. Ze moeten in 2030 genoeg duurzame energie opwekken.
De gemeente Medemblik heeft bij raadsbesluit besloten dat wind zo veel mogelijk uit den boze is, dus blijft zon voor het grootste deel over.

Belangrijk om te weten: voor de RES tellen alleen de grotere installaties mee, (zonnepanelen-systemen boven de 15 kWp). Dat komt neer op ongeveer 45 tot 60 panelen of meer. De zonnepanelen op gewone huizen (meestal minder dan 15 kWp) tellen niet mee voor de RES.

De partijen die zeggen “leg zonnepanelen vooral op daken, niet op weilanden”, zeggen eigenlijk: grote daken van bedrijven, scholen en andere gebouwen. Want alleen daar kunnen systemen staan die groot genoeg zijn om mee te tellen voor de RES.

Grote daken: ook niet altijd een oplossing

Het plaatsen op daken van bedrijven bleek toch lastiger dan gedacht. Zijn daken er op berekend? Wie betaalt ze? Van wie is de verzekering? Van wie is de stroom? Het dak heeft al een dubbelfunctie. Het pand staat onder hoge bomen. Het is een monumentenpand, verzekering. Een eigenaar die daar geen trek in heeft. Een huurder met laag stroomverbruik. De redenen waarom niet zijn eindeloos.

Daar komt bij dat bedrijventerreinen vaak te krap bemeten zijn en uitbreiden van dat net ook kostbaar is. En hoe wil men dat doen? Afdwingen?
Terwijl lokale energiecoöperaties juist op velden willen bouwen met burgerparticipatie. Stel op jouw dak kunnen geen zonnepanelen, dan kun je alsnog mee profiteren. 

Wat zijn de oplossingen?

De net congestie maakt het extra lastig: het net moet al die extra stroom aankunnen. Daarom zoeken regio’s naar slimme oplossingen, zoals beter spreiden van zonnepanelen (oost-west opstellingen). Batterijen.

De echte oplossing is een slimme mix: zoveel mogelijk op daken, maar soms grotere velden op plekken waar het net sterker is, met respect voor het landschap.

Het is niet zwart-wit. Net Congestie is altijd locatie- en tijdgebonden. Zon op daken verlaagt de totale vraag naar centrale opwek, maar vergroot lokaal de druk op het laagspanningsnet. Te veel zonnevelden op één middenspanningsnet kan daar ook congestie veroorzaken.

Zonnevelden kunnen efficiënter worden aangesloten op netlagen met meer capaciteit, die goedkoper aan te leggen zijn dan alle straten openbreken in de nieuwbouw omdat men zijn zonne-energie het net op wil sturen.

De vraag is daarom niet óf zonne-energie de oplossing is, maar waar en op welk netniveau die het minst voor files zorgt.

En dan is er nog de kerncentrale

Nu hoor ik de mensen al schreeuwen: een kerncentrale! Een SMR zoals ze in Opmeer willen. Maar ook dat lost de net congestie niet zomaar op, ook die stroom moet door diezelfde kabels en daarbij is de prijs van de centrale en de daarbij komende elektra prijs een zeer grote uitdaging. Tevens zal deze ook niet voor 2030 gerealiseerd zijn en doet daarom ook niet mee binnen de RES.

Net Congestie is een groeipijn van de energietransitie. Deze is niet op te lossen met slogans, maar met slimme combinaties zoals maximaliseren van zon op daken waar het kan, velden op sterke netlocaties waar nodig, batterijen, slimme sturing, plus forse netinvesteringen. Zo halen we doelen, houden we het landschap leefbaar en voorkomen we dat burgers en bedrijven vastlopen.

Geschreven door Freddy Stapersma (werkgroep duurzame energie bij MORGEN! )
Met informatie van netbeheerders, RVO, Regionale Energiestrategieën en lokale partijen.