Column: Waarom ‘ga boeven vangen’ juridisch niet klopt

Veel Nederlanders lijken ervan overtuigd dat de politie zich uitsluitend zou moeten bezighouden met het vangen van ‘boeven en criminelen’. Zodra een verkeerscontrole wordt gehouden of een boete op de mat valt, klinkt steevast de kreet: ‘Ga maar boeven vangen’. Ook de suggestie dat boetes vooral bedoeld zijn om ‘de schatkist te vullen’ wordt regelmatig geuit. Die gedachtegang staat echter haaks op wat de wet voorschrijft.

Wettelijke taak van de politie

De taken van de politie zijn vastgelegd in de Politiewet. Daarin staat dat de politie verantwoordelijk is voor de handhaving van de rechtsorde en het verlenen van hulp aan hen die dat nodig hebben. Handhaving betekent nadrukkelijk niet alleen het opsporen van zware criminaliteit, maar ook het toezicht op en handhaven van regels die de veiligheid en orde in het dagelijks leven waarborgen.

Verkeersovertredingen zijn geen bijzaak

Verkeersregels zijn vastgelegd in onder meer de Wegenverkeerswet en het Reglement verkeersregels en verkeerstekens. Overtredingen daarvan zijn strafbaar gesteld omdat zij direct invloed hebben op de verkeersveiligheid. Te hard rijden, rijden zonder rijbewijs of het gebruik van een mobiele telefoon achter het stuur zijn geen ‘lichte futiliteiten’, maar gedragingen die aantoonbaar bijdragen aan verkeersongevallen en slachtoffers.

Boetes en de misvatting over de schatkist

Boetes worden opgelegd op basis van wettelijke bepalingen in het strafrecht en het bestuursrecht. De hoogte en toepassing ervan zijn vastgelegd in wetboeken en beleidsregels. Dat boetegelden uiteindelijk in de staatskas terechtkomen, maakt handhaving nog geen verkapte belastingheffing. Het primaire doel is normhandhaving en preventie: voorkomen dat regels structureel worden overtreden.

Selectief handhaven is niet toegestaan

De politie kan wettelijk niet kiezen om bepaalde overtredingen te negeren omdat zij ‘minder ernstig’ zouden zijn. Gelijke gevallen moeten gelijk worden behandeld. Wie openlijk stelt dat agenten zich niet met verkeershandhaving zouden mogen bezighouden, vraagt in feite om willekeur, en juist dat is in strijd met de rechtsstaat.

Handhaving als onderdeel van veiligheid

Het idee dat agenten door verkeerscontroles geen tijd zouden hebben voor ‘echte criminaliteit’ is een schijntegenstelling. Politiewerk bestaat uit een breed pakket aan taken. Dagelijkse handhaving van regels draagt bij aan veiligheid, leefbaarheid en vertrouwen in de rechtsorde. Zonder die handhaving verliest de wet haar betekenis.

Conclusie

De uitspraak ‘ga boeven vangen’ klinkt misschien begrijpelijk vanuit frustratie, maar mist juridische grond. De politie doet precies wat de wet van haar verlangt: handhaven, ook bij verkeersovertredingen en andere lichte feiten. Dat is geen bijzaak, maar een essentieel onderdeel van een goed functionerende rechtsstaat.

Henk Prins
Ik schrijf mijn columns op persoonlijke titel
Meer van mij op hbpmedia.nl